Algorytmiczne ustalanie cen w świetle obowiązujących przepisów prawa konkurencji. Zagrożenie czy „hype”?

Marcin Mleczko
Dodane przez Marcin Mleczko Wrzesień 24, 2017 18:04 Uaktualniony

Algorytmiczne ustalanie cen w świetle obowiązujących przepisów prawa konkurencji. Zagrożenie czy „hype”?

Burzliwy ostatnio za granicą (zob. np. A. Ezrachi, M. Stucke, Virtual Competition, 2016) temat dotyczący algorytmicznego ustalania cen trafił kilka dni temu do polskiej prasy (link, link). W tym kontekście można spróbować odpowiedzieć na kluczowe pytanie: czy obecne narzędzia zawarte w polskiej ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów są wystarczające do walki z algorytmicznym ustalaniem cen?

Istota problemu

Artykuł 4 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera bardzo szeroką definicję pojęcia „porozumienia”. Definicja ta, wzorem prawodawstwa unijnego, obejmuje zarówno wszelkie ustalenia w formie czynności prawnych (np. umowy), jak i uzgodnienia dokonywane w jakiejkolwiek innej formie. Jednakże, w dobie gwałtownego rozwoju nowych technologii oraz rosnącej digitalizacji biznesu, pojawiają się coraz to nowsze formy potencjalnie antykonkurencyjnych zachowań. Większość z nich nie stanowi jednak problemu w świetle możliwości podlegania pod reżim ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zagranicznej debacie szczególną wagę przypisuje się jednak jednej kwestii, która niejako stanowić ma dowód na nieadekwatność obecnych narzędzi do radzenia sobie z nowoczesnymi rodzajami zmów kartelowych. Chodzi o sytuację, w której przedsiębiorca zaprogramowałby algorytm mający na celu ustalanie cen na poziomie zapewniającym maksymalizację zysków jego firmy. W sytuacji, gdy konkurenci przedsiębiorcy również używaliby podobnie zaprogramowanego algorytmu, ich paralelne funkcjonowanie mogłoby skutkować ustaleniem cen na poziomie wyższym od konkurencyjnego. Jest to możliwe dzięki rosnącej transparentności rynku sprzedaży online oraz związanej z tym możliwości błyskawicznego (w czasie rzeczywistym) dostosowywania się do cen konkurentów za pomocą algorytmów. Obniżanie cen w celu pozyskania klientów staje się nieefektywne gdy w ciągu milisekundy taką samą obniżkę jest w stanie zaoferować konkurent. Podnoszenie cen może natomiast okazać się opłacalne, zakładając że skłoniłoby ono innych sprzedawców do podniesienia cen również na ich produkty. Innymi słowy, algorytmy uczące się na swoich błędach miałyby w świetle takiej specyfiki rynku dojść do wniosku, że obniżanie cen nie jest opłacalne. Takie zachowanie, czyli jednostronne zaprogramowanie algorytmu mającego na celu ustalanie cen na poziomie zapewniającym maksymalizację zysków firmy, miałoby znajdować się poza tradycyjnym zakresem „porozumienia”.

Czy istnieje realne zagrożenie?

Do tej pory ani razu taka sytuacja nie miała miejsca.

Niedawno opublikowane zostały wyniki wieloletnich badań prowadzonych przez naukowców z dziewięciu uniwersytetów z całego świata, które miały na celu zweryfikowanie możliwości „porozumiewania się” między niezależnymi, inteligentnymi algorytmami[1]. W ich świetle, prawdopodobieństwo zaprogramowania algorytmu, który zupełnie przypadkowo (bo tylko taki algorytm miałby wyłamywać się spod obecnego reżimu prawnego) okaże się „skłonny do zmawiania się” jest bardzo niewielkie.

Nawet jeśli jednak w przyszłości byłoby to technicznie możliwe, to warto pamiętać, że prawo konkurencji w obecnym kształcie dość sprawnie radzi sobie ze zmieniającą się rzeczywistością. Za przykład może posłużyć zeszłoroczny wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-74/14 Eturas, z którego można wnioskować, że istnieje możliwość pewnej ewolucji pojęcia praktyki uzgodnionej (porozumienia) w przypadku rynków internetowych.

Niewykluczone jest, że w przyszłości, z powodu wszechobecnej digitalizacji rynków oraz dalszego rozwoju nowych technologii, może pojawić się konieczność dostosowania obecnie obowiązujących przepisów prawa konkurencji do zupełnie odmiennych realiów rynkowych. W chwili obecnej jednak nie wydaje się to konieczne.

[1] Jacob W. Crandall oraz pozostali autorzy, Cooperating with Machines, Working Paper, Marzec 2017.

Marcin Mleczko
Dodane przez Marcin Mleczko Wrzesień 24, 2017 18:04 Uaktualniony
Napisz komentarz

Brak komentarzy

Co o tym myślisz?

Bądź pierwszą osobą która doda komentarz do artykułu.

Napisz komentarz
Zobacz komentarze

Napisz komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.
Wymagane pola oznaczone są*

Wydarzenia

No events found