Sąd Apelacyjny w Warszawie: sprawy z zakresu ochrony konkurencji sprawami karnymi w rozumieniu EKPC

Maciej Bernatt
Dodane przez Maciej Bernatt Październik 20, 2012 22:56

Sąd Apelacyjny w Warszawie: sprawy z zakresu ochrony konkurencji sprawami karnymi w rozumieniu EKPC

Niedawno moje zainteresowanie wzbudził wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 4 lipca 2012 r., VI ACa 202/12, niepubl. Jest on tyle istotny, że Sąd Apelacyjny w Warszawie jasno stwierdził, że postępowania z zakresu prawa konkurencji, w których nakładane są kary pieniężne, są „postępowaniami karnymi”, przynajmniej w rozumieniu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Podkreślił także, że zarówno na organie antymonopolowym, jak i na sądach rozpatrujących odwołania od jego decyzji spoczywa obowiązek zapewnienia bardzo wysokiego standardu ochrony praw przedsiębiorców, którym zarzuca się naruszenie przepisów uokik. Należy pamiętać, że już od 2010 r. SN konsekwentnie przyjmuje, że weryfikacja sądowa decyzji organów regulacji (i analogicznie Prezesa UOKiK) dotyczących nałożenia kary na przedsiębiorcę powinna odbywać się z uwzględnieniem standardów obowiązujących w postępowaniu karnym ze względu na konieczność zapewnienia skuteczności w polskim porządku prawnym przepisom EKPC. Konsekwencją takiego podejścia powinno być dokładne kontrolowanie przez SOKiK przestrzegania przez Prezesa UOKiK i organy regulacji w trakcie postępowania administracyjnego przepisów proceduralnych. W tym obszarze bowiem konieczna jest poprawa. Fakt, że SOKiK jest sądem pierwszej instancji nie może oznaczać, że w praktyce nie kontroluje on przestrzegania przepisów postępowania.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 4 lipca 2012 r. został wydany na skutek apelacji pozwanego – Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, od wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK) z 12 lipca 2011 r., XVII Amt 44/08, w którym SOKiK uchylił decyzję Prezesa UKE. SA w Warszawie omawianym wyrokiem oddalił apelację.
Jedną z kwestii spornych, która była przedmiotem oceny SA w Warszawie, było to, czy na etapie postępowania sądowego możliwe jest dokonanie zmiany opisu czynu za jaki została nałożona kara na inny niż wskazany w sentencji decyzji. SA w Warszawie udzielił odpowiedzi negatywnej na to pytanie. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia została oparte na rozważaniach o charakterze ogólnym.
Sąd Apelacyjny w Warszawie przyjął przede wszystkim, że „postępowania z zakresu prawa konkurencji, w których nakładane są kary pieniężne, są „postępowaniami karnymi”, przynajmniej w rozumieniu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (EKPC)”. Mając to na uwadze SA w Warszawie wskazał, że „zarówno na organie antymonopolowym, jak i na sądach rozpatrujących odwołania od jego decyzji spoczywa obowiązek zapewnienia bardzo wysokiego standardu ochrony praw przedsiębiorców, którym zarzuca się naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (względnie uokik i prawa UE)”. Taką konstatację sądu odnosić można w pełni – ze względu na jej sformułowanie w sprawie z zakresu regulacji telekomunikacji – także do postępowań w sprawach z zakresu regulacji, dotyczących kar pieniężnych nakładanych przez organy regulacji.
SA w Warszawie, powołując się na orzecznictwo sądów UE zauważył, że poza gwarancjami natury procesowej, należy także przyjmować bardzo wysokie standardy oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a wszelkie wątpliwości rozstrzygać na korzyść przedsiębiorcy (por. wyrok Sądu z 5 października 2011 r. w sprawie T-11/06 Romana Tabacchi, pkt 129 i 132).
Następnie SA w Warszawie powtórzył pogląd SN, że „weryfikacja sądowa decyzji Prezesa UKE (MB: jak i Prezesa URE i Prezesa UOKiK) dotyczących nałożenia kary na przedsiębiorcę powinna odbywać się z uwzględnieniem standardów obowiązujących w postępowaniu karnym ze względu na konieczność zapewnienia skuteczności w polskim porządku prawnym przepisom EKPC” (por. wyrok SN z dnia 14 kwietnia 2010 r., III SK 1/10, wyrok SN z dnia 21 września 2010 r., III SK 8/10). Dlatego zdaniem SA w Warszawie w rozstrzyganej sprawie istotne znaczenie miała gwarancja określona w art. 6 ust. 3 pkt a EKPC, z którego wynika, że podmiot oskarżany winien w celu realizacja prawa do obrony otrzymać jednoznaczną informację o istocie i przyczynie stawianych zarzutów. Zdaniem SA w Warszawie tego typu informacja „powinna zostać przekazana przedsiębiorcy najpóźniej w decyzji administracyjnej (a właściwie już na etapie wszczęcia postępowania w sprawie nałożenia kary), tak aby zapewnić jej realną możliwość obrony przed zarzutami stanowiącymi podstawę nałożenia kary przez Prezesa Urzędu”.
SA w Warszawie podkreślił, że decyzja organu administracji powinna być jednoznaczna, pełna i zrozumiała. W wypadku decyzji nakładającej karę pieniężną oznacza to zdaniem tego sądu obowiązkowe określenie tego, za co ta kara została nałożona. Ma to bowiem podstawowe znaczenie dla obrony swych praw przez ukarany podmiot (zob. też wyrok SA w Warszawie z 28 maja 2009 r., VI ACa 1617/08). SA powołał się także wyrok SN, w świetle którego w toku postępowań dotyczących nałożenia kar pieniężnych na przedsiębiorcę „szczególne znaczenie ma respektowanie instytucjonalnych i proceduralnych gwarancji praw jednostki przewidzianych w przepisach Prawa telekomunikacyjnego i przepisach procesowych” (wyrok SN z 21 września 2010 r., III SK 8/10).
Wyrok SA w Warszawie zasługuje zatem na uwagę, ze względu na sformułowanie w nim wprost tezy, że postępowania z zakresu ochrony konkurencji i regulacji, w których nakładane są kary pieniężne, są postępowaniami karnymi w rozumieniu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz podkreślenie, że w postępowaniach tych zagwarantować należy wysoki standard ochrony praw przedsiębiorców. Tym samym wyrok potwierdza prezentowany w polskiej doktrynie pogląd o konieczności uwzględnianiu w postępowaniach w sprawach ochrony konkurencji gwarancji określonych w art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Odnośnie literatury dot. karnego charakteru postępowania w sprawach ochrony konkurencji zobacz:
M. Bernatt, Prawo do rzetelnego procesu w sprawach konkurencji i regulacji rynku (na tle art. 6 EKPC), Państwo i Prawo 1/2012, s. 51-63;
M. Bernatt, Sprawiedliwość proceduralna w postępowaniu przed organem ochrony konkurencji, Warszawa 2011, http://www.cars.wz.uw.edu.pl/tresc/ksiazki/15/Sprawiedliwosc_2011.pdf, s. 65-69 i 265-269;
M. Bernatt, Gwarancje proceduralne w sprawach z zakresu ochrony konkurencji i regulacji, mających charakter karny w świetle EKPCz. Glosa do wyroku SN z 14.04.2010 r., Europejski Przegląd Sądowy, nr 6/2011, s. 40-45
Anna Błachnio-Parzych, The Nature of Responsibility of an Undertaking in Antitrust Proceedings and the Concept of ‘Criminal Charge’ in the Jurisprudence of the European Court of Human Rights, Yearbook of Antitrust and Regulatory Studies, Vol. 2012 5(6), http://www.yars.wz.uw.edu.pl/2012-6/The_Nature.pdf, s. 35-55.
K. Kowalik-Bańczyk (Problematyka ochrony praw podstawowych w unijnych postępowaniach w sprawach z zakresu ochrony konkurencji, Warszawa 2010, por. http://www.natolin.edu.pl/pdf/zeszyty/Natolin_Zeszty_39.pdf, s. 21–39;
M. Król-Bogomilska, Kary pieniężne w prawie antymonopolowym, Warszawa 2001, s. 21–39;
A. Stawicki, Komentarz do art. 106 [w:] A. Stawicki, E. Stawicki: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2010, s. 1162-1164;
B. Turno, Prawo odmowy przekazania informacji służącej wykryciu naruszenia reguł konkurencji w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, RPEiS nr 3/2009, s. 45–46.

Maciej Bernatt
Dodane przez Maciej Bernatt Październik 20, 2012 22:56
Napisz komentarz

Brak komentarzy

Co o tym myślisz?

Bądź pierwszą osobą która doda komentarz do artykułu.

Napisz komentarz
Zobacz komentarze

Napisz komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.
Wymagane pola oznaczone są*

Wydarzenia

No events found