Arbitraż a prawo konkurencji – Piotr Nowaczyk, Szymon Syp

Szymon Syp
Dodane przez Szymon Syp Kwiecień 28, 2012 16:04

Arbitraż a prawo konkurencji – Piotr Nowaczyk, Szymon Syp

W dniu 27 kwietnia 2012 r. w Gazecie Finansowej ukazał się artykuł – Arbitraż a prawo konkurencji, który napisałem wspólnie z Mec. Piotrem Nowaczykiem. Poniżej przedstawiamy go Państwu.

Wzrastająca w ciągu ostatnich lat na świecie, również i w Polsce, rola alternatywnych metod rozwiązywania sporów, w szczególności arbitrażu oraz mediacji, dotyka również delikatnej kwestii sporów handlowych z komponentem prawa konkurencji. Wzajemne relacje pomiędzy arbitrażem a prawem konkurencji są żywo dyskutowane pomiędzy praktykami i naukowcami specjalizującymi się w tychże, dość wąskich dziedzinach prawa. Autorzy pragną przybliżyć istotę wzajemnej zależności arbitrażu oraz prawa konkurencji rozpoczynając niniejszym artykułem cykl traktujący o istotnych problemach praktycznych na linii arbitraż – prawo antytrustowe (termin ten może być zamiennie używany z prawem konkurencji). Dlatego też rozpoczynając kwestiami natury ogólnej dotyczącymi arbitrażu (zwanego również sądownictwem polubownym) oraz prawa konkurencji, postaramy się znaleźć odpowiedź na pytanie: Czy arbiter może stosować prawo konkurencji?
Arbitraż – uwagi ogólne
Arbitraż (sądownictwo polubowne) jest sytuacją, w której arbiter (inaczej: sędzia prywatny) ma za zadanie rozstrzygnąć spór pomiędzy stronami poprzez wydanie wyroku (orzeczenia) arbitrażowego. Co istotne, uprawnienie arbitra wynika z woli stron, które poddały (uprzednio, bądź następczo) rozstrzygnięcie określonego sporu wynikającego z umowy (kontraktu handlowego) pod sąd arbitrażowy. Przepisami regulującymi arbitraż są nie tylko kodeksy postępowania cywilnego, regulaminy sądów polubownych, umowy międzynarodowe, konwencje, Regulamin Arbitrażowy UNCITRAL, tudzież Ustawa Modelowa UNCITRAL, kodeksy etyki arbitra, ale również zastosowanie mają ogólne zwyczaje handlowe i zasady słuszności, o ile strony wyrażają na to zgodę.
Znaczenie arbitrażu potęguje swoboda stron dotycząca wyboru wielu elementów postępowania arbitrażowego. Strony mogą wybrać konkretny sąd polubowny, skład arbitrów, sposób ich powołania, miejsce i czas postępowania, czy też zasady rozstrzygania sporu. Niewątpliwymi zaletami arbitrażu są, co do zasady: prostsza niż sądownictwa powszechnego procedura postępowania, przewidywalne z góry koszty, jednoinstancyjność i szybkość postępowania. Ponadto, sąd polubowny jest dyskretny, postępowanie poufne, gwarantuje więc poszanowanie interesów stron i ich tajemnic handlowych. Powszechnie uważa się, że arbitrzy, jako wybitni specjaliści – lepiej rozumieją biznes niż sędziowie sądów powszechnych, co ma niebagatelne znaczenie dla stron sporu. Last but not least, wyroki arbitrażowe są powszechnie uznawane i wykonywane na całym świecie z uwagi na międzynarodowe konwencje w szczególności – Konwencję o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych z dnia 10 czerwca 1958 r. sporządzoną w Nowym Jorku.
Prawo konkurencji – istota
Prawo konkurencji (zwane też prawem antymonopolowym, antytrustowym, czy też prawem ochrony konkurencji) jest gałęzią prawa, której fundamentem jest regulacja zachowań rynkowych przedsiębiorców. Celem prawa konkurencji jest wspieranie rozwoju lub ochrona wolnej konkurencji dokonywana w interesie publicznym. W zakresie prawa konkurencji można wyróżnić dwie grupy przepisów. Pierwsze dotyczą: zakazu stosowania praktyk ograniczających konkurencję (a więc porozumień, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji oraz nadużywania pozycji dominującej). Druga grupa przepisów dotyczy prewencyjnej kontroli koncentracji (obowiązkowa notyfikacja zamiarów określonych koncentracji w celu ograniczenia ryzyka dojścia do skutku transakcji, które mogę doprowadzić do istotnego ograniczenie konkurencji na danym rynku właściwym). Trzecim zagadnieniem prawa konkurencji jest nadzór nad pomocą publiczną udzielaną przez państwo bądź też ze środków publicznych (pomoc publiczna może bowiem prowadzić do zakłócenia konkurencji przez faworyzowanie niektórych przedsiębiorców).
Kwestie dotyczące prawa konkurencji a arbitraż
W literaturze podkreśla się, że zakres uprawnień bądź zobowiązań arbitra do stosowania prawa konkurencji w toku postępowania arbitrażowego jest różny i zależy w dużej mierze od określonej jurysdykcji. Chociaż coraz częściej kwestie dotyczące prawa konkurencji pojawiają się w sądach arbitrażowych, to jednak brak jest ujednoliconego stanowiska, które by formułowało wskazówki mówiące o tym jak radzić sobie z takimi kwestiami. Dwoma istotnymi pytaniami, na które należy odpowiedzieć są: a) czy arbiter może stosować prawa konkurencji? W przypadku twierdzącej odpowiedzi na pierwsze pytanie, pojawią się kolejno: b) prawo konkurencji którego państwa powinno być stosowane oraz w jaki sposób?
(Czy) arbiter może stosować prawo konkurencji (?)
Istotą tytułowego pytania jest kwestia zdatności poddania arbitrażowi sporów dotyczących prawa konkurencji. Orzecznictwo amerykańskie przeszło w tej kwestii wręcz rewolucję. Jej efekt wywarł wpływ na niektóre państwa europejskie. Początkowo, na kanwie wyroku w sprawie American Safety Equip. Corp. v. J.P. Maguire & Co., 391 F. 2d 821 (2d Cir. 1968) uznano, że prawo konkurencji oraz wynikające z niego spory nie mogą być rozpatrywane w drodze arbitrażu. Jednak, już kilkanaście lat później, w sprawie Mitsubishi (wyrok Sądu Najwyższego Stanów Zjednocznych – Mitsubishi Motors Corp. v. Soler Chrysler- Plymouth, Inc. 473 U.S. 614 (1985)), Sąd Najwyższy uznał, że roszczenia wynikające z prawa konkurencji były w zamierzeniu stron sporu poddane arbitrażowi. Konsekwentnie, Sąd Najwyższy odszedł od wcześniejszego stanowiska dotyczącego zastosowania arbitrażu w rozwiązywaniu sporów dotyczących prawa konkurencji i potwierdził iż, pod pewnymi warunkami, kwestie związane z prawem konkurencji mogą być rozstrzygane na drodze arbitrażu. Warto dodać, że zdania odrębne do wyroku w sprawie Mitsubishi zgłosiło trzech sędziów. Podnieśli oni argument przeciwny rozstrzyganiu kwestii związanych z prawem konkurencji na drodze arbitrażu w oparciu o klauzulę porządku publicznego. Przywołali twierdzenie Prezesa Sądu Najwyższego Hughesa, który scharakteryzował Sherman Anitrust Act – akt prawny dotyczący prawa konkurencji w Stanach Zjednoczonych – jako kartę wolności, która może być porównana z zapisem konstytucyjnym, jako czynnik wskazujący na wagę prawa konkurencji i niemożność rozstrzygania sporów z niego wynikających w ramach postępowania arbitrażowego.
Ograniczenia stosowania prawa konkurencji przez arbitra
W tym miejscu warto dokonać dystynkcji pomiędzy publicznoprawnym a prywatnoprawnym dochodzeniem roszczeń z prawa konkurencji. Arbitraż jest możliwy w stosunku do roszczeń prywatnoprawnych. Arbiter nie może powstrzymać, czy też uprzedzić właściwych organów antymonopolowych w zakresie ich kompetencji oraz stosowania przez nie prawa konkurencji. W rezultacie arbiter może jedynie decydować o cywilnoprawnych konsekwencjach wynikających z naruszenia prawa konkurencji. Co to oznacza w praktyce? W praktyce oznacza to możliwość uwzględnienia przez arbitra roszczenia strony o odszkodowanie, w rezultacie naruszenia prawa konkurencji przez drugą stronę (prywatnoprawne dochodzenie roszczeń – ang. private enforcement). Ograniczenia umocowania arbitra są widoczne jeśli zestawimy je z uprawnieniem organu antymonopolowego do kontroli koncentracji określonych transakcji, czy też nadzorowi nad pomocą publiczną.
Specyfika prawa amerykańskiego
W związku ze specyfiką wysokości odszkodowań, jakie mogą zostać zasądzone zgodnie z prawem amerykańskim (tzw. treble damages – możliwość zasądzenia przez sąd trzykrotnej wysokości rzeczywiście poniesionej szkody), czy też rozpowszechnieniem pozwów zbiorowych (tzw. class actions), w orzecznictwie amerykańskim pojawiła się kwestia możliwości wyłączenia wspomnianych instytucji o rodowodzie amerykańskim z zakresu arbitrażu. Sprawa została ostatecznie rozstrzygnięta przez Sąd Najwyższy w 2010 r. w sprawie Stolt-Nielson SA (Stolt-Nielsen S.A., et al. v. Animal Feeds International Corp. (08-1198), 2010). Mianowicie Sąd Najwyższy uznał, iż nie można dochodzić powództwa zbiorowego na drodze arbitrażu, jeśli klauzula arbitrażowa nie przewidziała tej kwestii.
Podsumowanie
Arbitraż jest normalną metodą rozwiązywania sporów handlowych. W rezultacie, jego znaczenie będzie rosnąć również w zakresie rozwiązywania sporów wynikających z prawa konkurencji. Arbitraż powinien być widziany jako narzędzie służące właściwemu stosowaniu prawa konkurencji na drodze prywatnoprawnej. Zagadnienie jest nowe. Na gruncie prawa polskiego nie było dotychczas badane. Nie doczekało się jeszcze orzecznictwa, ani literatury. Stąd autorzy pozwalają sobie zwrócić na nie uwagę społeczności arbitrażowej.

Piotr Nowaczyk, Chartered Arbitrator, Partner Salans, adwokat w Warszawie i w Paryżu, członek Międzynarodowego Sądu Arbitrażowego ICC, Prezes Sądu Arbitrażowego przy KIG (2006-2009).

Szymon Syp, współpracuje z kancelarią Yingke Varnai BWHS, współautor bloga dotyczącego prawa konkurencji – „Antitrust in Poland”, doktorant w Szkole Głównej Handlowej.

Szymon Syp
Dodane przez Szymon Syp Kwiecień 28, 2012 16:04
Napisz komentarz

1 Komentarz

  1. Piotr Semeniuk Maj 19, 16:31

    W kontekście artykułu warto też wspomnieć o arbitrażu konsumenckim, w szczególnie w świetle projektu nowej dyrektywy Parlamentu Europejskiego Rady ( http://ec.europa.eu/consumers/redress_cons/docs/directive_adr_en.pdf ), tym bardziej, że dyrektywa przewiduje kilka ciekawych obowiązków nakładanych na przedsiębiorców, np. obowiązek informowania konsumentów w stosownych wzorcach umownych o właściwych dla danego kraju podmiotach ADR.
    Tak jak arbitraż w prawie konkurencji może znacząco przyspieszyć dochodzenie swoich uprawnień przez konkurentów, tak i promocja konsumenckiego ADR, według szacunków Komisji Europejskiej, pozwoliła by „zawalczyć” o 0,4 % unijnego PKB, które równa się stratom, jakie co roku ponoszą europejscy konsumenci z powodu naruszania przez przedsiębiorców swoich obowiązków umownych.

    Odpowiedz na ten komentarz
Zobacz komentarze

Napisz komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.
Wymagane pola oznaczone są*

Wydarzenia

No events found